Në Savër të Lushnjës, një nga vendet më të njohura të internimit gjatë diktaturës komuniste, është propozuar ngritja e një muzeu të kujtesës, i cili do të dokumentojë vuajtjet e mijëra shqiptarëve të dënuar dhe të zhvendosur me forcë së bashku me familjet e tyre.
Nisma u bë publike më 24 gusht, në Ditën e Kujtesës, kushtuar familjeve që vuajtën internimin në Savër, Gjazë, Plug, Kosovë të Madhe dhe në qendra të tjera të Myzeqesë.
Kampi i internimit në Savër u ngrit nga regjimi komunist në vitin 1953 dhe qëndroi në funksion deri në vitin 1990. Për afro katër dekada, aty u dërguan familje të konsideruara kundërshtare të regjimit, të cilat u privuan nga liria dhe u detyruan të jetonin e të punonin në kushte të vështira.
Muzeu i propozuar synon të mbledhë fotografi, dokumente, sende personale dhe dëshmi të ish-të internuarve. Qëllimi është që brezat e rinj të mësojnë jo vetëm se çfarë ndodhi gjatë diktaturës, por edhe mënyrën se si u përjetua internimi nga njerëzit e dënuar pa gjyq.
Kryetarja e Bashkisë së Lushnjës, Eriselda Sefa, tha se një muze i kushtuar kampit të punës së detyruar nuk duhet të konceptohet vetëm si një ndërtesë ku ekspozohen objekte të vjetra, por si një hapësirë dëshmie njerëzore.
Sipas saj, dokumentet tregojnë ngjarjet, objektet dëshmojnë mënyrën se si zhvillohej jeta, ndërsa rrëfimet e të mbijetuarve përcjellin dhimbjen dhe përjetimet e njerëzve të internuar.
Aktivitetet përkujtimore nisën në Memorialin e Kujtesës në Lushnjë, ku u vendosën kurora me lule, dhe më pas vijuan në Savër. Mes gjurmëve të ish-kampit u kujtuan familjet që u dënuan për shkak të bindjeve politike, prejardhjes ose lidhjeve familjare.
Drejtoresha e Autoritetit për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit, Gentiana Sula, theksoi rëndësinë e ruajtjes së dokumentacionit dhe të vendeve ku ndodhën internimet.
Ajo kujtoi se ndëshkimi gjatë regjimit komunist nuk kufizohej vetëm te personi i konsideruar kundërshtar, por shtrihej mbi të gjithë familjen. Për veprimet ose bindjet e një personi dënoheshin bashkëshortja, fëmijët dhe pasardhësit, ndërsa pasojat vazhdonin nga një brez te tjetri.
Në ceremoninë e zhvilluar në Savër mori pjesë edhe Presidenti Bajram Begaj, i cili e cilësoi zonën si dëshmi të një prej faqeve më të rënda të historisë shqiptare.
Begaj deklaroi se shumë qytetarë të pafajshëm u privuan nga të drejtat themelore, liria dhe mundësia për të bërë një jetë normale. Ai kërkoi që e kaluara të dokumentohet, të mësohet dhe t’u tregohet brezave të rinj, në mënyrë që të mos harrohet dhe të mos përsëritet.
Pjesë e aktiviteteve ishin edhe dëshmitë e ish-të internuarve. Në qendër të vëmendjes u vendosën historitë e fëmijëve që lindën ose u rritën në kampet e internimit dhe që për vite me radhë u diskriminuan për shkak të së ashtuquajturës “biografi e keqe”.
Kryetari i Shoqatës së të Internuarve dhe të Përndjekurve Politikë të Lushnjës, Shpëtim Behramaj, tha se ish-të përndjekurit nuk kanë kërkuar lëmoshë, por dinjitet dhe drejtësi. Ai e cilësoi tregimin e historisë si një detyrim ndaj pasardhësve dhe shoqërisë.
Turi përkujtimor vijoi edhe në Gjazë, Kosovë të Madhe dhe Plug, zona të tjera të Lushnjës ku regjimi komunist internoi kundërshtarët politikë dhe familjarët e tyre.
Ngritja e një muzeu në Savër do të synonte ruajtjen e dëshmive që rrezikojnë të humbasin me kalimin e kohës. Projekti do ta kthente ish-qendrën e internimit në një hapësirë edukimi, reflektimi dhe përkujtimi për viktimat e diktaturës komuniste në Shqipëri.
