Përdorimi i zjarrit mund të ketë ndryshuar jo vetëm mënyrën se si paraardhësit tanë ushqeheshin dhe ngroheshin, por edhe ritmin e tyre të gjumit dhe të aktivitetit. Një studim i ri sugjeron se zjarri i lejoi njerëzit të zgjasnin orët e qëndrimit zgjuar, duke u bërë më pak të varur nga lindja dhe perëndimi i diellit.
Hulumtimi, i publikuar në revistën shkencore “Journal of Human Evolution”, shqyrton mundësinë që njerëzit të kenë zhvilluar një sjellje të njohur si “katemerike”. Ky term përdoret për gjallesat që mund të jenë aktive në periudha të ndryshme të ditës dhe natës, pa u kufizuar vetëm nga drita diellore.
Një sjellje e tillë vërehet te disa lloje lemurësh, por edhe te grabitqarë të mëdhenj, si luanët, të cilët e përshtatin aktivitetin me praninë e gjahut dhe kushtet e mjedisit.
Para kontrollit të zjarrit, aktiviteti i paraardhësve të njeriut besohet se ishte shumë më i lidhur me ciklin natyror të dritës. Errësira kufizonte lëvizjen, punën dhe komunikimin, ndërsa shtonte rrezikun nga grabitqarët.
Zjarri e ndryshoi këtë realitet. Ai krijoi dritë, ngrohtësi dhe një hapësirë më të sigurt, duke u mundësuar njerëzve të vazhdonin aktivitetet edhe pas perëndimit të diellit. Orët e mbrëmjes mund të përdoreshin për përpunimin dhe gatimin e ushqimit, prodhimin e mjeteve, komunikimin dhe organizimin e grupit.
Për të testuar këtë teori, studiuesit analizuan ritmin e aktivitetit të popullsisë Hadza në Tanzani, një nga komunitetet e fundit bashkëkohore që ruan mënyrën tradicionale të jetesës së gjuetarëve dhe mbledhësve.
Të dhënat treguan se pjesëtarët e këtij komuniteti ishin mesatarisht aktivë për 52,31 minuta gjatë çdo ore të ditës dhe për 24,10 minuta në çdo orë të natës. Rezultatet tregojnë se aktiviteti njerëzor nuk ndërpritet plotësisht pas rënies së errësirës.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se njerëzit qëndrojnë zgjuar gjatë gjithë 24 orëve. Aktiviteti shpërndahet mes anëtarëve të komunitetit, ndërsa njerëzit flenë dhe zgjohen në orare të ndryshme. Në këtë mënyrë, pothuajse gjithmonë mund të ketë dikush zgjuar gjatë natës.
Sipas studiuesve, organizimi shoqëror ka qenë po aq i rëndësishëm sa zjarri. Grupet njerëzore mund të kenë krijuar në mënyrë të natyrshme turne gjumi dhe vigjilence, duke mbrojtur pjesëtarët e tjerë nga kafshët grabitqare dhe rreziqe të ndryshme.
Qëndrimi pranë zjarrit mund të ketë ndikuar edhe në forcimin e marrëdhënieve shoqërore. Mbrëmjet e zgjatura u dhanë njerëzve më shumë kohë për të komunikuar, për të ndarë përvoja dhe për të përcjellë njohuri nga një brez te tjetri.
Pavarësisht këtyre ndryshimeve, ritmi biologjik i njeriut vazhdon të jetë i lidhur ngushtë me ciklin e dritës dhe errësirës. Kjo shpjegon pse mungesa e gjumit ose aktiviteti i zgjatur gjatë natës mund të shkaktojë lodhje dhe vështirësi në zgjimin e mëngjesit.
Kontrolli i zjarrit nisi shumë përpara shfaqjes së Homo sapiens. Gjetjet arkeologjike tregojnë se specie më të hershme të gjinisë Homo kishin mësuar ta përdornin atë, duke hapur rrugën për ndryshime të mëdha në ushqyerje, mbrojtje, bashkëpunim dhe evolucion.
Studimi e paraqet kështu zjarrin jo vetëm si një mjet për gatim dhe ngrohje, por si një faktor që mund të ketë ndryshuar mënyrën se si njerëzit e organizojnë kohën. Duke e zgjatur aktivitetin përtej perëndimit të diellit, ai mund të ketë ndihmuar në formimin e jetës shoqërore dhe të ritmit njerëzor që njohim sot.
