Pamjet që po qarkullojnë nga Big Brother Albania kanë shkaktuar reagime të forta në publik. Në një seri pyetjesh të thjeshta të kulturës së përgjithshme, disa prej konkurrentëve nuk kanë arritur të japin përgjigje për elemente bazë të historisë dhe kulturës shqiptare.
Pyetje si “Kush e ka shkruar ‘Lahuta e Malcis’?”, një nga veprat më të rëndësishme të letërsisë shqiptare, kanë marrë përgjigje si “S’e kam idenë”. Në një rast tjetër, pyetja për emrin e vërtetë të Nënë Terezës ka sjellë përgjigje të çuditshme si “Kalkuta” apo “Maria Tereza”. Edhe për një ngjarje themelore si pavarësia e Kosovës, janë dhënë vite të pasakta si 2007 apo madje 2015.
Këto momente janë bërë menjëherë virale në rrjetet sociale dhe kanë shkaktuar reagime të shumta, me shumë komentues që flasin për një nivel alarmant të mungesës së kulturës së përgjithshme. Megjithatë, fenomeni nuk është i ri dhe nuk është vetëm shqiptar.
Shumë vite më parë, në reality-show-n italian “Grande Fratello”, publiku mbeti i habitur kur disa konkurrentë nuk dinin të thoshin se kush ishte Dante Alighieri, autori i “Komedisë Hyjnore”, një nga figurat më të rëndësishme të kulturës europiane. Në atë kohë, debati në Itali u zhvendos nga një gafë televizive në një diskutim më të gjerë mbi nivelin kulturor të brezit të ri dhe rolin e medias në promovimin e dijes.
Sot duket se një situatë e ngjashme po përsëritet edhe në Shqipëri. Reality show-t janë ndërtuar mbi logjikën e spektaklit: konflikt, dramë, emocione dhe personazhe që krijojnë reagim te publiku. Për këtë arsye, shpesh përzgjidhen figura që prodhojnë spektakël, jo domosdoshmërisht njerëz me një formim të gjerë kulturor.
Por kur pyetje elementare për historinë, kulturën apo identitetin kombëtar mbeten pa përgjigje, debati shkon përtej një formati televiziv. Ai prek një çështje më të thellë: raportin e shoqërisë me dijen dhe kulturën.
Në një kohë kur informacioni është më i aksesueshëm se kurrë, paradoksi është se njohuritë bazë shpesh mungojnë. Rrjetet sociale dhe kultura e viralitetit shpërblejnë më shumë pamjen, humorin dhe polemikën sesa dijen dhe formimin.
Prandaj ajo që duket si një moment i sikletshëm në një reality show, në fakt është një pasqyrë e një fenomeni më të gjerë: spektakli shpesh ka zënë vendin e kulturës, ndërsa fama shpesh është shkëputur nga formimi.
Dhe kjo është arsyeja pse këto pamje nuk shkaktojnë vetëm të qeshura, por edhe shqetësim. Sepse kur figura publike nuk njohin elementet më bazike të kulturës dhe historisë, pyetja që lind nuk është vetëm për një program televiziv, por për nivelin e vetë shoqërisë.
