Vendimi i rëndë i Dhomave të Specializuara ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit nuk është fjala e fundit e drejtësisë. Mbrojtja ka paralajmëruar apelimin dhe historia e drejtësisë ndërkombëtare njeh raste kur shkalla e dytë ka përmbysur plotësisht një vendim dënues.
Një nga rastet më të njohura është ai i gjeneralit kroat Ante Gotovina.
Më 15 prill 2011, Gjykata Ndërkombëtare Penale për ish-Jugosllavinë në Hagë e dënoi Gotovinën me 24 vite burg, ndërsa gjeneralin Mladen Markaç me 18 vite. Trupi gjykues i shkallës së parë i shpalli fajtorë për krime kundër njerëzimit dhe shkelje të ligjeve ose zakoneve të luftës, duke i lidhur me një ndërmarrje të përbashkët kriminale që, sipas vendimit të atëhershëm, synonte largimin e përhershëm dhe me forcë të popullsisë civile serbe nga Krajina.
Por vetëm një vit e shtatë muaj më vonë, më 16 nëntor 2012, gjithçka ndryshoi.
Dhoma e Apelit, me shumicë 3 me 2, rrëzoi dënimet dhe shpalli të pafajshëm si Gotovinën, ashtu edhe Markaçin. Të dy u urdhëruan të liroheshin menjëherë.
Çfarë rrëzoi Apeli?
Një element vendimtar ishte mënyra se si shkalla e parë kishte vlerësuar bombardimet me artileri.
Gjykata e shkallës së parë kishte përdorur një kriter sipas të cilit goditjet që binin më shumë se 200 metra larg objektivave të konsideruar të ligjshëm shërbenin si provë e sulmeve të paligjshme.
Dhoma e Apelit konstatoi unanimisht se ky përfundim ishte i gabuar. Më pas, shumica e gjyqtarëve arriti në përfundimin se shkalla e parë kishte gabuar edhe kur kishte përcaktuar si të paligjshme sulmet me artileri të urdhëruara nga Gotovina dhe Markaç.
Rrëzimi i këtij elementi pati efekt zinxhir.
Shumica e Apelit arriti gjithashtu në përfundimin se ishte i gabuar konstatimi për ekzistencën e një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale me qëllim largimin e përhershëm dhe me forcë të civilëve serbë nga Krajina.
Rezultati ishte dramatik: dënimi 24-vjeçar i Gotovinës u kthye në pafajësi, dënimi 18-vjeçar i Markaçit gjithashtu u rrëzua dhe të dy dolën të lirë nga Haga.
A mund të përsëritet me Thaçin dhe të tjerët?
Rasti Gotovina tregon se një dënim i shkallës së parë në drejtësinë penale ndërkombëtare mund të përmbyset edhe në themel nëse Apeli konstaton gabime që kanë ndikuar te përgjegjësia penale.
Megjithatë, Gotovina nuk është një precedent juridik që automatikisht mund të zbatohet për Thaçin, Veselin, Krasniqin dhe Selimin. ICTY-ja që gjykoi Gotovinën dhe Dhomat e Specializuara të Kosovës janë institucione të ndryshme, me bazë juridike dhe rregulla procedurale të veçanta.
Edhe çështjet janë të ndryshme. Në rastin Gotovina, rrëzimi i mënyrës së vlerësimit të sulmeve me artileri ndikoi drejtpërdrejt te përfundimet e tjera të shkallës së parë dhe te ekzistenca e ndërmarrjes së përbashkët kriminale.
Për ish-krerët e UÇK-së, beteja në Apel do të varet nga gabimet konkrete juridike dhe faktike që ekipet e mbrojtjes arrijnë të identifikojnë dhe argumentojnë në aktgjykimin e shkallës së parë, jo thjesht nga ekzistenca e precedentit Gotovina.
Mbrojtja e Thaçit tashmë ka paralajmëruar se vendimi do të apelohet. Kështu, edhe pse dënimet e shpallura në Hagë janë të rënda, procesi juridik nuk ka përfunduar.
Historia e Gotovinës mbetet një nga shembujt më të fortë se çfarë mund të ndodhë në shkallën e dytë: 24 vite burg në shkallën e parë, pafajësi dhe lirim i menjëhershëm në Apel.
