Në analizën e saj për BBC, redaktorja për Europën, Katya Adler, përshkruan një kontinent të trazuar, ku protesta që nisin paqësisht përfundojnë në disa raste me përplasje të dhunshme, vandalizëm dhe ndërhyrje të policisë.
Shqipëria zë vend në këtë panoramë europiane. BBC i referohet protestave në Tiranë, ku demonstruesit, që akuzojnë qeverinë për korrupsion, kërkojnë largimin e kryeministrit Edi Rama, pas 13 vitesh në pushtet.
Agjencia Reuters ka dokumentuar edhe protestën e 24 tetorit në kryeqytetin shqiptar, duke e përfshirë atë në valën më të gjerë të pakënaqësisë që ka përfshirë Europën.
Nga Franca në Shqipëri, revolta që bashkon një brez
Sipas BBC, protesta të studentëve dhe të rinjve janë zhvilluar në Francë, Belgjikë, Irlandë, Spanjë, Portugali, Itali, Greqi, Serbi dhe Shqipëri.
Në Francë, vala aktuale nisi në fund të shtatorit, me ankesa për mungesë personeli në shkolla dhe gjendjen e rënduar të godinave arsimore.
Në Greqi, nxënësit, studentët dhe mësuesit protestojnë kundër kostos së jetesës dhe problemeve në arsim. Në Spanjë dhe Portugali, në qendër të zemërimit qëndron kriza e strehimit, ndërsa të rinjtë e kanë gjithnjë e më të vështirë të përballojnë qiratë apo të blejnë një banesë.
Në Madrid, protestuesit kanë ngritur tenda në sheshin Puerta del Sol që prej fundit të shtatorit.
Pavarësisht dallimeve mes vendeve, shqetësimet janë të ngjashme: arsim i pamjaftueshëm, pabarazi sociale, pasiguri ekonomike dhe frika se një jetë normale po bëhet gjithnjë e më e paarritshme.
Brezi i TikTok-ut që po sfidon qeveritë
Një karakteristikë e veçantë e protestave është mënyra e organizimit të tyre.
BBC vëren se mobilizimi nuk vjen më vetëm nga partitë politike apo organizatat tradicionale. TikTok-u dhe Instagrami janë kthyer në mjete të rëndësishme për shpërndarjen e thirrjeve, koordinimin e demonstratave dhe frymëzimin e protestuesve përtej kufijve.
Ministri i Brendshëm belg e ka përshkruar këtë fenomen si “TikTok-izimi” i protestave.
Në Barcelonë, studentët janë mobilizuar përmes hashtagut #InstitutsIndignats, të frymëzuar nga slogani francez Lycées Indignés.
Një nxënës 17-vjeçar grek i tha agjencisë AFP se shpreson që protestat në Francë të nxisin ndryshime edhe në vendin e tij.
Kjo tregon se revoltat nuk janë domosdoshmërisht të organizuara nga një qendër e vetme, por ndikojnë dhe ushqejnë njëra-tjetrën.
Një brez që studion, por nuk arrin të sigurojë një shtëpi
Përtej kërkesave politike, BBC identifikon një krizë të thellë ekonomike dhe sociale.
Të rinjtë shqetësohen se inteligjenca artificiale mund t’u kufizojë mundësitë e punësimit. Ata druhen se rritja e çmimeve do t’ua bëjë të pamundur përfundimin e studimeve, sigurimin e një banese apo krijimin e familjes.
Në Lisbonë, Carolina Cruz, 26 vjeçe, studiuese në biologji dhe doktorante, rrëfen se rrezikon të mbetet pa shtëpi pas përfundimit të kontratës së qirasë.
Megjithëse është personi i parë në familjen e saj që ndjek studimet doktorale, ajo thotë se gjithë përpjekjet në arsim nuk i kanë siguruar dot stabilitet ekonomik.
Ky është paradoksi që po ushqen zemërimin: një brez me më shumë mundësi arsimimi, por me gjithnjë e më pak siguri për të ardhmen.
Dhuna në protesta dhe përplasja me policinë
Analiza e BBC nuk anashkalon as episodet e dhunës.
Në disa qytete europiane, protestat paqësore janë shoqëruar me shkatërrime të pronës, përplasje me policinë dhe arrestime. Në Bruksel janë përdorur gaz lotsjellës dhe ujë me presion, ndërsa në Barcelonë një pjesë e konsiderueshme e të ndaluarve kanë qenë të mitur.
Autoritetet franceze dhe belge bëjnë dallimin mes demonstruesve paqësorë dhe grupeve që shfrytëzojnë protestat për akte dhune.
Shërbimet e sigurisë kanë ngritur dyshime edhe për përfshirjen e grupeve radikale të së majtës në organizimin e disa trazirave.
Nga ana tjetër, raportohen akuza për përdorim të tepruar të forcës nga policia.
Pikërisht kjo përplasje po krijon një dilemë për qeveritë europiane: a duhet t’u përgjigjen kërkesave sociale të të rinjve, apo të përqendrohen te rikthimi i rendit dhe sigurisë?
Europa po paguan faturën e krizave të njëpasnjëshme
Mark Leonard, drejtor i Këshillit Europian për Marrëdhëniet me Jashtë, argumenton se kontinenti po përjeton pasojat e disa krizave të pazgjidhura.
Kriza financiare e viteve 2007-2008, ajo e emigracionit e vitit 2015, pandemia, inflacioni pas pushtimit rus të Ukrainës dhe konfliktet e fundit ndërkombëtare kanë grumbulluar pakënaqësi.
Sipas tij, këto kriza janë mbivendosur mbi njëra-tjetrën, duke krijuar një shoqëri gjithnjë e më të polarizuar.
Edhe rrjetet sociale, përmes algoritmeve që përforcojnë këndvështrime të ndryshme, kanë thelluar ndarjet mes grupeve shoqërore.
Ndërkohë, ekspertja e politikës europiane Nathalie Tocci kundërshton idenë se të rinjtë janë indiferentë ndaj politikës.
Sipas saj, ata janë politikisht aktivë, por po zgjedhin forma të tjera angazhimi, më spontane dhe më pak të lidhura me strukturat tradicionale.
A do të përfitojë e djathta nga revolta?
BBC ngre edhe një tjetër çështje: kush do të përfitojë politikisht nga trazirat?
Në Francë, mbështetësit e së djathtës nacionaliste shprehin gjithashtu shqetësime për koston e jetesës, por vendosin në qendër të debatit emigracionin dhe sigurinë publike.
Në disa vende europiane, partitë nacionaliste po përpiqen ta kthejnë shqetësimin për dhunën në protesta në mbështetje elektorale.
Ekspertët paralajmërojnë se partitë populiste, si në të majtë ashtu edhe në të djathtë, mund të përfitojnë nga pakënaqësia e grumbulluar.
Por zgjedhjet, sipas analizës, nuk garantojnë domosdoshmërisht një zgjidhje për krizën e besimit.
Kontrata sociale e Europës po dobësohet
Në përfundim, BBC sjell vlerësimin e Grégoire Roos, drejtor për Europën në institutin Chatham House.
Europa moderne është ndërtuar mbi një marrëveshje të pashkruar: qytetarët paguajnë taksa dhe respektojnë ligjet, ndërsa shteti u garanton arsim, shëndetësi, siguri dhe stabilitet.
Por kjo kontratë sociale, sipas Roos, është dobësuar.
Të rinjtë nuk po dalin në rrugë thjesht për të kundërshtuar një qeveri apo një ligj. Për shumë prej tyre, problemi është se sistemi ekonomik dhe politik nuk po u ofron më perspektivën që u kishte premtuar.
Mesazhi që del nga analiza e BBC është se protestat në Europë nuk janë vetëm një krizë e rendit publik. Ato janë edhe një krizë besimi te e ardhmja. Dhe pa trajtuar shkaqet e kësaj pakënaqësie, vala e revoltave mund të vazhdojë.
