Protestat që po përfshijnë disa vende europiane kanë shkaqe të ndryshme, por pamjet shpesh ngjajnë: të rinj në rrugë, pakënaqësi ndaj qeverive, përplasje me policinë dhe sulme ndaj institucioneve. Në këtë klimë rikthehet edhe emri Antifa, lëvizja që Donald Trump e ka vendosur në qendër të betejës së tij kundër së majtës radikale. Çfarë përfaqëson ajo dhe në ç’mënyrë mund të ndikojë te protestat, përfshirë ato në Shqipëri?
Për ta kuptuar rolin e mundshëm të Antifa-s, duhet kuptuar fillimisht organizimi i saj. Siç shpjegon Reuters, emri është shkurtim i fjalës “antifashist” dhe përmbledh një lëvizje të decentralizuar, pa një udhëheqës të vetëm dhe pa një hierarki ndërkombëtare. Grupet lokale mund të veprojnë më vete, të shkëmbejnë informacione dhe taktika apo të bashkohen për kauza të caktuara.
Ky organizim e bën Antifa-n të vështirë për t’u trajtuar si një subjekt i vetëm. Brenda këtij mjedisi ka aktivistë që merren me fushata kundër racizmit dhe ekstremit të djathtë, por edhe grupe që pranojnë përballjen fizike si mjet politik. Kundërshtimi i fashizmit, si qëndrim, nuk nënkupton automatikisht përkatësi në këto grupe.
Pikërisht marrëdhënia me dhunën është në qendër të debatit. Reuters përshkruan përdorimin e “veprimit të drejtpërdrejtë”, që mund të shkojë nga demonstratat te dëmtimi i pronës dhe përplasjet në rrugë. Megjithatë, as veshja e zezë, as maska dhe as pjesëmarrja në një përplasje nuk mjaftojnë për ta identifikuar dikë si pjesëtar të Antifa-s.
Pse mund të përfshihet në protestat europiane?
Një valë pakënaqësie sociale krijon hapësirë edhe për grupet që kërkojnë ndryshim më radikal të sistemit. Protestat për shkollimin, qiratë, pagat dhe koston e jetesës mbledhin njerëz me bindje të ndryshme. Në një mobilizim të tillë, aktivistët më të organizuar mund të përpiqen të ndikojnë te mesazhet, mënyrat e protestimit dhe objektivat.
Kjo është një mundësi analitike për të kuptuar ndikimin e grupeve radikale: ato nuk kanë nevojë ta kenë nisur një protestë që të përpiqen të ndikojnë në rrjedhën e saj. Mund të bashkohen pasi ajo ka marrë përmasa, të promovojnë përballjen me policinë ose ta paraqesin një konflikt për arsimin si pjesë të një beteje më të gjerë kundër sistemit politik dhe ekonomik.
Por pamjet e ngjashme nuk dëshmojnë domosdoshmërisht një komandë të përbashkët. Raportimet e The Guardian për protestat europiane nxjerrin në pah probleme konkrete: kushtet e arsimit në Francë, strehimin në Spanjë e Portugali dhe presionin e kostos së jetesës. Këto pakënaqësi mund të krijojnë mobilizime paralele edhe pa koordinim ndërkombëtar.
Rrjetet sociale shtojnë një tjetër dimension. Një faqe që identifikohet me Antifa-n mund të shpërndajë pamje protestash nga disa shtete dhe t’i paraqesë si pjesë të së njëjtës betejë. Kështu ndërtohet perceptimi i një lëvizjeje ndërkombëtare. Megjithatë, promovimi i një proteste dhe organizimi i saj janë dy gjëra të ndryshme. Një grup mund të kërkojë të marrë meritën për një mobilizim që nuk e ka drejtuar.
Po në Shqipëri?
Në rastin shqiptar, pyetja është nëse pakënaqësia studentore mund të bëhet terren për ndikimin e grupeve me objektiva më të gjera politike. Raportimet e Reuters evidentojnë kërkesa për kushtet universitare, kostot e studimeve, mbështetjen financiare dhe mundësitë e punësimit. Këto kërkesa shpjegojnë një bazë reale të mobilizimit.
Nga kjo pikë mund të analizohen përpjekjet e aktorëve të ndryshëm për të fituar ndikim mbi protestën. Nëse grupe radikale përfshihen, ato mund të kërkojnë ta zhvendosin vëmendjen nga kërkesat konkrete drejt konfliktit me institucionet. Përplasjet mund të krijojnë një cikël përshkallëzimi: dhuna sjell ndërhyrje policore, pamjet e ndërhyrjes nxisin zemërim dhe zemërimi sjell mobilizim të ri.
Megjithatë, në burimet e shqyrtuara nuk del një lidhje e dokumentuar që e vendos Antifa-n në drejtimin e protestave shqiptare. Hipoteza e ndikimit mund të diskutohet; pretendimi për organizim kërkon identifikimin e grupeve, lidhjeve dhe veprimeve konkrete. Pakënaqësia e studentëve dhe përpjekjet e mundshme për ta shfrytëzuar atë duhen analizuar veçmas.
Çfarë ka thënë dhe bërë Trump?
Donald Trump e ka trajtuar Antifa-n si kërcënim për sigurinë kombëtare. Më 22 shtator 2025, ai nënshkroi urdhrin që e shpall “organizatë terroriste të brendshme”. Në dokument, administrata e tij e akuzon për nxitje të dhunës politike dhe synime për përmbysjen e institucioneve amerikane. Urdhri kërkon hetimin dhe ndërprerjen e veprimtarive të paligjshme, përfshirë financimin e tyre.
Qasja e Trump shkon përtej dënimit të incidenteve individuale: ajo e paraqet dhunën si produkt të rrjeteve që duhen goditur në organizim dhe financim. Kjo është edhe arsyeja pse përcaktimi ka shkaktuar debat. Reuters ka raportuar kundërshtime nga ekspertë juridikë për bazën ligjore dhe pasojat ndaj lirisë së shprehjes e organizimit.
Administrata amerikane ndërmori masa edhe ndaj katër grupeve europiane, mes tyre Antifa Ost dhe Federata Anarkiste Informale/Fronti Revolucionar Ndërkombëtar. Përcaktimi i tyre si organizata të huaja terroriste u publikua në nëntor 2025. Këtu bëhet fjalë për grupe të identifikuara, me akuza specifike, dhe jo për çdo aktivist që deklarohet antifashist.
Debati mbi Antifa-n lidhet, në fund, me një çështje më të gjerë: kush arrin t’i japë drejtim zemërimit publik? Në Europë dhe Shqipëri, protestat mund të tërheqin njëkohësisht qytetarë me kërkesa konkrete, kundërshtarë politikë të qeverive dhe grupe që kërkojnë përballje radikale. Pesha e secilit përcaktohet nga veprimet dhe ndikimi i tij real. Emri Antifa mund të shërbejë si identitet militant, si mjet propagande ose si akuzë politike; për të kuptuar rolin e saj, duhet parë se çfarë ndodh përtej emrit.
Burime: Reuters, The Guardian, Qendra Ndërkombëtare për Kundërterrorizmin, Shtëpia e Bardhë dhe Regjistri Federal amerikan.
