Izraeli rrezikon të përfshihet në një tjetër krizë politike pas zgjedhjeve parlamentare të 27 tetorit. Me pjesën dërrmuese të votave të numëruara, as kryeministri Benjamin Netanyahu dhe as rivali i tij kryesor, Gadi Eisenkot, nuk kanë siguruar shumicën e nevojshme për të formuar qeverinë. Partitë arabe kanë shënuar një rezultat historik dhe mund të bëhen vendimtare, por kundërshtimet politike ndaj përfshirjes së tyre e bëjnë të vështirë krijimin e një koalicioni.
Sipas rezultateve të pjesshme të publikuara të mërkurën, 28 tetor, pas numërimit të rreth 85,6% të votave, blloku i kryeministrit Netanyahu projektohet të marrë 53 mandate, ndërsa blloku opozitar i drejtuar nga Eisenkot 48 mandate.
Partitë arabe pritet të sigurojnë së bashku 19 vende në Knesset, parlamentin izraelit me 120 anëtarë.
Për formimin e qeverisë nevojiten të paktën 61 deputetë, një numër që asnjëri prej dy blloqeve kryesore nuk e arrin.
Ndërsa vijon numërimi i votave të mbetura, përfshirë ato të ushtarëve dhe qytetarëve që kanë votuar jashtë qendrave të zakonshme, vëmendja është zhvendosur te negociatat për koalicionet.
BBC ka analizuar katër skenarë të mundshëm për daljen nga ngërçi politik.
1. Qeveri e unitetit kombëtar mes Netanyahut dhe Eisenkotit
Një mundësi është krijimi i një qeverie të përbashkët mes partisë Likud të Netanyahut dhe partisë Yashar të Eisenkotit.
Megjithatë, kjo do të kërkonte një ndryshim të madh të qëndrimit të liderit opozitar, i cili e ka ndërtuar fushatën e tij mbi largimin e Netanyahut nga pushteti.
Madje, pas mbylljes së votimit, Eisenkot i kërkoi kryeministrit të njoftonte tërheqjen nga jeta politike, duke e akuzuar për përçarje dhe nxitje të tensioneve në shoqëri.
Nga ana tjetër, Netanyahu ka falënderuar aleatët e tij aktualë dhe ka bërë thirrje për krijimin e një qeverie të fortë të djathtë.
Për një marrëveshje me Eisenkotin, kryeministrit mund t’i duhej të hiqte dorë nga partnerët e ekstremit të djathtë dhe partitë ultraortodokse, gjë që deri tani nuk ka dhënë sinjale se është i gatshëm ta bëjë.
2. Eisenkot formon qeverinë me mbështetjen e partive arabe
Ky është një nga skenarët më të rëndësishëm, por edhe më të vështirë politikisht.
Pjesëmarrja e lartë e qytetarëve arabë në zgjedhje ka sjellë një rritje historike të përfaqësimit të tyre parlamentar.
Lista e Përbashkët Arabe projektohet të marrë 12 mandate, ndërsa partia Ra’am e Mansour Abbasit shtatë mandate.
Nëse blloku i Eisenkotit do të bashkëpunonte me këto dy forca, mund të siguronte matematikisht një shumicë prej 67 mandatesh.
Ra’am ka shprehur gatishmërinë për të hyrë në një qeveri opozitare, ndërsa Lista e Përbashkët mund ta mbështeste një kabinet të tillë nga jashtë.
Megjithatë, Eisenkot dhe shumica e partive hebraike të bllokut të tij e kanë përjashtuar gjatë fushatës bashkëpunimin qeverisës me partitë arabe.
I vetmi drejtues i rëndësishëm i këtij blloku që mbështet hapur një marrëveshje të tillë është Yair Golan, lideri i Demokratëve.
Një koalicion i tillë do të përballej edhe me dallime të thella mbi luftën në Gaza, çështjen palestineze dhe politikat në Bregun Perëndimor të pushtuar.
3. Netanyahu kërkon aleatë brenda opozitës
Një tjetër skenar është përpjekja e Netanyahut për të tërhequr drejt koalicionit të tij parti të djathta që aktualisht mbështesin Eisenkotin.
Dy emrat kryesorë janë ish-kryeministri Naftali Bennett dhe Avigdor Lieberman, drejtuesi i partisë Yisrael Beiteinu.
Të dy kanë qëndrime të ashpra për çështjet e sigurisë dhe ndajnë disa pozicione politike me Netanyahun.
Por ekziston një pengesë serioze: Bennett dhe Lieberman kanë zhvilluar fushatë kundër vazhdimit të qeverisjes së tij.
Ata kërkojnë gjithashtu zgjerimin e shërbimit të detyrueshëm ushtarak edhe për hebrenjtë ultraortodoksë, një çështje që i vendos në konflikt me partnerët fetarë të kryeministrit.
Edhe në rast se Netanyahu do të pranonte të zëvendësonte partitë ultraortodokse me këto forca, përllogaritjet aktuale të mandateve nuk garantojnë krijimin e shumicës.
4. Izraeli shkon drejt zgjedhjeve të reja
Nëse asnjë nga marrëveshjet e mundshme nuk realizohet, Izraeli mund të detyrohet të organizojë një tjetër proces zgjedhor.
Në këtë rast, Netanyahu do të vazhdonte të ushtronte detyrën e kryeministrit në një qeveri kujdestare deri në krijimin e një kabineti të ri.
Një proces i dytë votimi mund të ndryshonte raportet parlamentare, pasi pjesëmarrja e lartë e elektoratit arab dhe mobilizimi i votuesve nga jashtë vendit nuk janë të garantuara të përsëriten në të njëjtat përmasa.
Gjithashtu, partitë e vogla të djathta që nuk arrijnë pragun elektoral prej 3,25% mund të ndryshojnë strategjinë ose të mos marrin pjesë në një tjetër garë, duke ndikuar në shpërndarjen e mandateve.
Izraeli ka përjetuar më parë një periudhë të ngjashme paqëndrueshmërie. Mes viteve 2019 dhe 2022, vendi zhvilloi pesë palë zgjedhje parlamentare, pasi Netanyahu dhe kundërshtarët e tij nuk arritën të ndërtonin koalicione të qëndrueshme.
Partitë arabe, fitueset politike të një rezultati pa shumicë
Përtej rivalitetit mes Netanyahut dhe Eisenkotit, rezultati i zgjedhjeve ka nxjerrë në pah ndikimin në rritje të elektoratit arab, i cili përbën rreth një të pestën e popullsisë së Izraelit.
Mbështetja për partitë arabe është rritur ndjeshëm, e nxitur edhe nga synimi i shumë votuesve për të larguar nga pushteti koalicionin aktual të djathtë.
Por përfaqësimi historik prej 19 mandatesh nuk garanton automatikisht ndikim në qeverisje, për shkak të kundërshtimeve të partive të tjera ndaj një koalicioni të përbashkët.
Presidenti izraelit Isaac Herzog pritet të luajë një rol të rëndësishëm në procesin paszgjedhor, duke ngarkuar me formimin e qeverisë kandidatin që vlerësohet se ka mundësinë të sigurojë mbështetjen parlamentare.
Në pritje të rezultateve përfundimtare, Izraeli ndodhet përballë një dileme: kompromis mes kundërshtarëve politikë, përfshirje e partive arabe në një shumicë të re apo rikthim te kutitë e votimit.
