Izraeli dhe Greqia kanë nënshkruar një marrëveshje të madhe armatimi me vlerë 3 miliardë euro, ose rreth 3.5 miliardë dollarë. Ajo konsiderohet një nga shitjet më të mëdha të armëve në historinë e Izraelit dhe vjen në një periudhë tensionesh të forta gjeopolitike në Mesdheun Lindor.
Marrëveshja parashikon furnizimin e Greqisë me sisteme të avancuara kundërraketore, kundërajrore dhe kundër dronëve, të cilat do të bëhen pjesë e sistemit të ri shumështresor të mbrojtjes ajrore, të quajtur “Mburoja e Akilit”.
Ky investim ushtarak realizohet ndërsa Athina dhe Tel Avivi po përballen me marrëdhënie të tensionuara me Turqinë dhe po thellojnë bashkëpunimin e tyre strategjik në rajon.
Kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu, deklaroi se marrëveshja është vazhdim i drejtpërdrejtë i aleancës së krijuar gjatë dekadës së fundit mes Izraelit, Greqisë dhe Qipros.
“Marrëveshja e sigurisë e nënshkruar sot me Greqinë, një nga më të mëdhatë në historinë e vendit, është vazhdim i drejtpërdrejtë i aleancës së Mesdheut Lindor që krijuam një dekadë më parë me Greqinë dhe Qipron. Ajo është një tjetër dëshmi e aftësive të jashtëzakonshme të industrive izraelite të mbrojtjes dhe teknologjisë”, deklaroi Netanyahu.
Sipas tij, marrëveshja tregon fuqinë e Izraelit, besimin ndërkombëtar te eksportet e tij të mbrojtjes dhe forcimin e aleancave rajonale.
Sistemi “Mburoja e Akilit” do të përfshijë pajisje të prodhuara në Izrael për kapjen dhe asgjësimin e raketave, avionëve luftarakë dhe mjeteve ajrore pa pilot.
Ministria greke e Mbrojtjes e përshkroi projektin si pjesë të reformës më të madhe të Forcave të Armatosura në historinë e vendit. Sipas Athinës, Greqia do të bëhet shteti i parë i Bashkimit Europian që miraton një sistem kaq të gjerë dhe shumështresor të mbrojtjes ajrore.
Ministri grek i Mbrojtjes, Nikos Dendias, deklaroi se vendi ka hyrë në një epokë ndryshimesh rrënjësore, pasi konfliktet moderne kanë ndryshuar plotësisht mënyrën e organizimit të mbrojtjes dhe parandalimit ushtarak.
“Kemi hyrë në një epokë ndryshimesh rrënjësore. Konfliktet moderne kanë ndryshuar parametrat e mbrojtjes dhe të parandalimit ushtarak”, tha Dendias.
Ai shtoi se zhvillimet e fundit teknologjike i kanë bërë prej kohësh të vjetruara doktrinat ekzistuese të mbrojtjes.
Një burim i Ministrisë greke të Mbrojtjes kishte deklaruar më herët për AFP-në se blerja është pjesë e një investimi më të gjerë prej 4.2 miliardë eurosh, ose rreth 4.8 miliardë dollarësh, për ngritjen e “Mburojës së Akilit”.
Ministri izraelit i Mbrojtjes, Israel Katz, tha se Izraeli dhe Greqia ndajnë interesa të përbashkëta strategjike dhe përballen me të njëjtat sfida rajonale.
“Në një kohë kur aktorë me ambicie hegjemoniste kërkojnë të zgjerojnë ndikimin e tyre dhe të minojnë stabilitetin në rajon, Izraeli dhe Greqia do të vazhdojnë të thellojnë bashkëpunimin e tyre strategjik dhe në fushën e mbrojtjes”, deklaroi Katz.
Edhe pse nuk e përmendi drejtpërdrejt, deklarata e tij u interpretua si një referencë ndaj Turqisë.
Kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu, e ka ashpërsuar ndjeshëm qëndrimin ndaj Ankarasë, ndërsa presidenti turk, Recep Tayyip Erdogan, është shfaqur si një nga kritikët më të fortë të mënyrës se si Izraeli ka zhvilluar luftën në Gaza.
Netanyahu urdhëroi së fundmi bombardimin e një baze në Siri, ku, sipas tij, Turqia po përgatitej të vendoste një prani ushtarake.
Edhe një pjesë e madhe e opinionit publik grek është kritike ndaj Izraelit dhe veprimeve të tij në Gaza. Megjithatë, rivaliteti historik me Turqinë dhe mosmarrëveshjet për kufijtë detarë, hapësirën ajrore dhe burimet energjetike vazhdojnë të ndikojnë në politikën greke të sigurisë.
Për shkak të mosmarrëveshjeve me Turqinë, Greqia ka shpenzuar historikisht për mbrojtjen një përqindje më të lartë të ekonomisë së saj sesa shumica e vendeve anëtare të NATO-s. Athina shpenzon më shumë se 3 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto për ushtrinë, ndërsa pas pushtimit rus të Ukrainës edhe disa vende të tjera të Aleancës e kanë rritur buxhetin e tyre ushtarak në nivele të ngjashme.
Shtetet e Bashkuara u kanë kërkuar prej vitesh aleatëve europianë të rrisin shpenzimet për mbrojtjen. Presidenti amerikan, Donald Trump, ka deklaruar vazhdimisht se NATO-ja vendos një barrë të padrejtë financiare mbi anëtarin e saj më të fuqishëm.
Marrëveshja me Greqinë është një nga kontratat më të mëdha të eksportit ushtarak të Izraelit, por nuk është më e madhja.
Në vitin 2023, Izraeli nënshkroi me Gjermaninë një marrëveshje për sistemin e mbrojtjes kundër raketave balistike “Arrow 3”. Kontrata u zgjerua në dhjetor, duke arritur një vlerë të përgjithshme prej 6.5 miliardë dollarësh dhe duke u bërë eksporti më i madh ushtarak në historinë e Izraelit.
Tel Avivi ka arritur marrëveshje të rëndësishme armatimi edhe me vende të tjera, mes të cilave India, pavarësisht kritikave ndërkombëtare për ofensivën izraelite në Gaza pas sulmit të Hamasit të 7 tetorit 2023.
Britania e Madhe pezulloi në vitin 2024 një numër të kufizuar licencash për eksportin e armëve drejt Izraelit, për shkak të shqetësimeve se pajisjet mund të përdoreshin gjatë operacioneve ushtarake në Gaza.
Krahas paketës kryesore prej 3 miliardë eurosh, Izraeli ka nënshkruar edhe një marrëveshje shtesë prej 26 milionë eurosh për furnizimin e Greqisë me sisteme të posaçme kundër dronëve.
Paketa u nënshkrua në Tel Aviv nga drejtori i përgjithshëm i Ministrisë izraelite të Mbrojtjes, gjeneralmajor Amir Baram, dhe homologu i tij grek, Ioannis Bouras.
Të gjitha sistemet dhe pajisjet e përfshira në marrëveshje prodhohen nga kompanitë izraelite të mbrojtjes “Rafael Advanced Defense Systems”, “Israel Aerospace Industries” dhe filiali i saj “ELTA Systems”.
Burimi: AFP
