Ali Khamenei – 37 vite në krye të Republikës Islamike
Ali Khamenei ka qenë figura më e fuqishme politike dhe fetare në Iran që nga viti 1989. Pas vdekjes së themeluesit të Republikës Islamike, Ruhollah Khomeini, ai u zgjodh si Guida Supreme, një post që përqendron pushtet mbi ushtrinë, drejtësinë, median shtetërore dhe politikën e jashtme.
Në fillim të karrierës së tij, Khamenei nuk konsiderohej ndër figurat më karizmatike të revolucionit të vitit 1979. Ai kishte shërbyer si president i Iranit nga viti 1981 deri në 1989, në një periudhë të dominuar nga lufta Iran-Irak dhe tensionet e brendshme politike. Emërimi i tij si lider suprem u pa si kompromis mes fraksioneve të pushtetit, madje u shoqërua me ndryshime kushtetuese që forcuan autoritetin e këtij roli.
Edhe pse nuk kishte prestigjin fetar të Khomeinit, Khamenei arriti të konsolidojë pushtetin përmes një aleance të fortë me Gardën Revolucionare Islamike. Nën drejtimin e tij, kjo strukturë ushtarake jo vetëm që u forcua në aspektin e sigurisë, por u shndërrua edhe në një aktor ekonomik dhe politik me ndikim të thellë.
Gjatë dekadave në pushtet, Khamenei përballej me disa sfida të brendshme madhore: protestat e “Lëvizjes së Gjelbër” në vitin 2009 pas zgjedhjeve presidenciale, sanksionet ndërkombëtare për programin bërthamor dhe, së fundmi, lëvizjen “Grua, Jetë, Liri” që shpërtheu në vitin 2022–2023. Reagimi i regjimit ndaj këtyre lëvizjeve u karakterizua nga masa të ashpra represive.
Në planin ideologjik, ai është paraqitur si ruajtës i vlerave të revolucionit islamik: pavarësi nga Perëndimi, drejtësi sociale dhe mbrojtje e identitetit fetar. Në praktikë, modeli i tij i qeverisjes ka qenë i centralizuar dhe i mbështetur fort te aparati i sigurisë.
Nga ana personale, Khamenei njihet për një stil jetese të thjeshtë dhe retorikë asketike. Ai ka gjashtë fëmijë dhe prej vitesh përflitej për probleme shëndetësore, përfshirë një ndërhyrje për kancer në vitin 2014. Që nga marrja e detyrës si Guida Supreme, ai nuk ka udhëtuar jashtë Iranit.
Mojtaba Khamenei – pasardhësi i përfolur
Mojtaba Khamenei, djali i dytë i Ali Khameneit, ka mbajtur një profil të ulët publik, por konsiderohet si një nga figurat me ndikim në prapaskenën e pushtetit iranian. Ai është përmendur prej vitesh si një kandidat i mundshëm për të pasuar të atin në krye të Republikës Islamike.
I formuar si klerik, Mojtaba ka studiuar në qendrat fetare të Qomit dhe ka ndërtuar lidhje të forta me qarqet konservatore dhe me Gardën Revolucionare. Analistët besojnë se ndikimi i tij është rritur sidomos pas protestave të vitit 2009, kur ai dyshohej se kishte rol aktiv në koordinimin e reagimit të strukturave të sigurisë.
Megjithatë, një kalim i drejtpërdrejtë i pushtetit nga babai te djali do të ishte i pazakontë për sistemin iranian dhe do të ngjallte debate të forta brenda elitës fetare dhe politike. Kushtetuta iraniane parashikon që Guida Supreme të zgjidhet nga Asambleja e Ekspertëve, një organ i përbërë nga klerikë të zgjedhur, çka e bën procesin formal të ndërlikuar dhe të ekspozuar ndaj rivaliteteve të brendshme.
Në rast të një tranzicioni të papritur, Irani mund të përballet me disa skenarë: konsolidim të pushtetit rreth një figure të vetme si Mojtaba, përplasje të brendshme mes fraksioneve konservatore, rritje të rolit të ushtrisë ose edhe tensione sociale në rrugë.
Një moment kritik për Iranin dhe rajonin
Fati i lidershipit në Teheran ka ndikim të drejtpërdrejtë jo vetëm për Iranin, por për gjithë rajonin. Irani ushtron ndikim në Siri, Liban, Irak dhe Jemen përmes aleatëve të tij politikë dhe ushtarakë. Çdo ndryshim në majën e pushtetit mund të riformësojë ekuilibrat në Lindjen e Mesme.
Ndërkohë që raportimet dhe deklaratat ndërkombëtare vazhdojnë, mungesa e një konfirmimi zyrtar nga autoritetet iraniane e mban situatën të hapur për çdo zhvillim të mëtejshëm.
