
Presidenti amerikan Donald Trump ka mbërritur këtë të mërkurë në Shenzhen të Kinës, ku më 19 nëntor pritet të zhvillojë një takim të paprecedentë trepalësh me presidentin kinez Xi Jinping dhe atë rus Vladimir Putin. Takimi mes tre liderëve, në kuadër të samitit të Bashkëpunimit Ekonomik Azi-Paqësor (APEC), ka ngjallur pritshmëri të mëdha, por edhe shqetësime në Europë, veçanërisht për të ardhmen e Ukrainës.
Sipas BBC, avioni presidencial amerikan Air Force One u ul në Shenzhen pasi Trump përfundoi vizitën në Filipine, ku mori pjesë në samitin e vendeve të Azisë Juglindore dhe zhvilloi takime me udhëheqës të rajonit.
Në qendër të takimit të së enjtes pritet të jenë lufta në Ukrainë, konflikti me Iranin, kontrolli i armëve bërthamore, marrëdhëniet tregtare dhe rivaliteti teknologjik mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës.
Përpara mbërritjes së Trump, Xi Jinping dhe Vladimir Putin zhvilluan një takim dypalësh që zgjati më shumë se dy orë. Presidenti kinez e përshëndeti homologun rus si një “mik të vjetër”, duke kujtuar se ky ishte takimi i tyre i 50-të personal.
“Marrëdhëniet mes Kinës dhe Rusisë janë të qëndrueshme si mali dhe të palëkundura nga stuhitë”, deklaroi Xi, sipas agjencisë shtetërore kineze Xinhua.
Ai theksoi se bashkëpunimi mes dy vendeve ka sjellë më shumë stabilitet në një botë të përfshirë nga trazirat dhe pasiguria, ndërsa kërkoi forcimin e marrëdhënieve ekonomike dhe zgjerimin e bashkëpunimit në fusha të reja.
Nga ana e tij, Putin vlerësoi rritjen e shkëmbimeve tregtare dhe bashkëpunimin shkencor e teknologjik mes Moskës dhe Pekinit.
Europa i trembet një Jalte të re
Takimi mes Trump, Xi Jinping dhe Putinit ka shkaktuar shqetësime në disa kryeqytete europiane, ku ekziston frika se tre fuqitë mund të diskutojnë për të ardhmen e Ukrainës pa praninë e përfaqësuesve të saj.
Sipas BBC, disa analistë kanë hequr paralele me Konferencën e Jaltës të vitit 1945, kur presidenti amerikan Franklin Roosevelt, kryeministri britanik Winston Churchill dhe udhëheqësi sovjetik Josif Stalin morën vendime që ndikuan ndarjen e sferave të influencës në Europën e pasluftës.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky ka paralajmëruar kundër një Jalte të re, duke kundërshtuar çdo marrëveshje që mund të përcaktojë fatin e Ukrainës pa pjesëmarrjen e Kievit.
Megjithatë, analistët e cituar nga BBC vlerësojnë se mundësitë për një përparim të rëndësishëm në zgjidhjen e luftës mbeten të kufizuara, për shkak të interesave të ndryshme të tre vendeve.
Zyrtarë amerikanë kanë sinjalizuar gjithashtu se Trump mund të mos e trajtojë drejtpërdrejt çështjen ukrainase në bisedimet me Putinin dhe Xi Jinping.
Rusia e quan fitore diplomatike për Putinin
Për Moskën, vetë zhvillimi i takimit trepalësh konsiderohet një sukses diplomatik.
Sipas redaktorit të BBC-së për Rusinë, Steve Rosenberg, disa gazeta ruse e kanë cilësuar takimin një fitore për Putinin, edhe përpara se ai të zhvillohet.
Pas nisjes së pushtimit në shkallë të gjerë të Ukrainës në vitin 2022, presidenti rus u përball me izolim të konsiderueshëm diplomatik nga vendet perëndimore.
Katër vjet më vonë, ai do të ulet në të njëjtën tryezë me presidentët e Shteteve të Bashkuara dhe Kinës, pa pranuar deri tani një armëpushim të përgjithshëm në Ukrainë.
Putin ka deklaruar se pret që takimi të sjellë përfitime të rëndësishme, megjithëse ende nuk është e qartë nëse do të arrihet ndonjë marrëveshje konkrete.
Trump kërkon marrëveshje për armët bërthamore
Një tjetër çështje e rëndësishme në agjendë është kontrolli i armatimeve bërthamore.
Trump ka deklaruar se synon të diskutojë çarmatimin me presidentët e Rusisë dhe Kinës.
Sipas vlerësimeve të cituara nga BBC, Shtetet e Bashkuara dhe Rusia zotërojnë secila rreth 5 mijë koka bërthamore, ndërsa Kina ka afërsisht 600.
Pekini ka kundërshtuar deri tani përfshirjen në negociata të përbashkëta për reduktimin e arsenalit bërthamor, duke argumentuar se kapacitetet e tij janë shumë më të vogla se ato amerikane dhe ruse.
Megjithatë, zgjerimi i shpejtë i arsenalit kinez gjatë dekadës së fundit është kthyer në një shqetësim të rëndësishëm për Uashingtonin.
Lufta tregtare dhe rivaliteti për inteligjencën artificiale
Marrëdhëniet ekonomike mes SHBA-së dhe Kinës pritet të zënë gjithashtu një vend të rëndësishëm në bisedime.
Dy vendet kanë pezulluar përkohësisht tarifat e larta tregtare, por armëpushimi ekonomik mbetet i brishtë dhe pritet të përfundojë në fillim të vitit të ardhshëm.
Uashingtoni ka vendosur kufizime të reja për tregtinë e gjysmëpërçuesve përmes vendeve të Azisë Juglindore, ndërsa Pekini ka përdorur kufizimet mbi eksportet e mineraleve të rralla si instrument presioni në marrëdhëniet tregtare.
Një tjetër pikë përplasjeje është inteligjenca artificiale dhe kontrolli i teknologjive të avancuara, veçanërisht çipave që përdoren për zhvillimin e sistemeve të saj.
Sipas BBC, presidenti kinez synon të stabilizojë marrëdhëniet me Uashingtonin dhe të shmangë një përshkallëzim të ri të luftës tregtare.
Në agjendë pritet të përfshihet edhe lufta me Iranin, ndërsa Rusia dhe Kina, megjithëse nuk janë aleate formale të Teheranit, ruajnë marrëdhënie strategjike me Republikën Islamike.
Kina demonstron fuqinë teknologjike
Samiti APEC po zhvillohet në Shenzhen, një nga qendrat më të rëndësishme teknologjike dhe industriale të Kinës.
Qyteti, që dikur ishte një vendbanim relativisht i vogël peshkatarësh, është shndërruar gjatë dekadave të fundit në një metropol me më shumë se 18 milionë banorë.
Në kuadër të samitit, Kina ka prezantuar robotë humanoidë që kryejnë vallëzime të koordinuara, patrullojnë në ambientet e aktiviteteve dhe shërbejnë për pritjen e delegacioneve.
Kjo është edhe një mënyrë për Pekinin që të demonstrojë ambiciet e tij në industrinë e inteligjencës artificiale dhe robotikës.
Pavarësisht vëmendjes së jashtëzakonshme ndërkombëtare, analistët paralajmërojnë se takimi mes Trump, Putinit dhe Xi Jinping mund të përfundojë pa marrëveshje të mëdha.
Megjithatë, ulja e tre liderëve në një tryezë përbën një zhvillim të rëndësishëm diplomatik, në një moment kur marrëdhëniet mes fuqive botërore karakterizohen nga luftërat, rivaliteti ekonomik dhe përplasjet gjeopolitike.






