Një plan i ri amerikan për sigurinë e Europës, i propozuar në prag të negociatave për përfundimin e luftës në Ukrainë, mund të ketë pasoja të rëndësishme për të ardhmen e Kosovës. Megjithëse prania e KFOR-it nuk pritet të rrezikohet drejtpërdrejt, aspiratat e Prishtinës për anëtarësim në NATO dhe marrëdhëniet e saj ushtarake me Shtetet e Bashkuara mund të përballen me sfida të reja.

Paralajmërimi vjen nga ish-zyrtari i lartë i NATO-s, Jamie Shea, i cili në një intervistë për Radion Evropa e Lirë analizon ndikimin që mund të kenë kërkesat e Rusisë në negociatat për arkitekturën e ardhshme të sigurisë europiane.

Sipas tij, dy janë çështjet që mund të prekin drejtpërdrejt Kosovën: përpjekjet e Moskës për të penguar zgjerimin e NATO-s dhe kërkesat për kufizimin e pranisë ushtarake amerikane në Europë.

Çfarë parashikon plani amerikan?

Më 5 nëntor, Jared Kushner, i dërguari i presidentit Donald Trump, paraqiti një propozim për forcimin e mekanizmave të sigurisë në Europë.

Nisma synon përmirësimin e komunikimit në situata krizash, rritjen e transparencës ushtarake dhe krijimin e mekanizmave për të shmangur përshkallëzimin e tensioneve.

Propozimi vjen përpara bisedimeve të planifikuara më 10 dhe 11 nëntor në Abu Dabi, mes përfaqësuesve të Shteteve të Bashkuara, Ukrainës dhe Rusisë.

Administrata amerikane ka lënë të kuptohet se një marrëveshje e mundshme mund të përfshijë jo vetëm përfundimin e luftës në Ukrainë, por edhe çështje më të gjera të sigurisë europiane.

Megjithatë, ende nuk ekziston një marrëveshje dhe nuk ka informacione publike që Kosova apo KFOR-i të jenë përfshirë në diskutime.

Rusia mund të pengojë anëtarësimin e Kosovës në NATO

Sipas Jamie Shea, një nga objektivat kryesorë të Moskës është kufizimi i zgjerimit të Aleancës Veriatlantike.

Rusia ka kërkuar edhe më parë garanci që NATO-ja të mos pranojë anëtarë të rinj dhe të kufizojë praninë ushtarake në Europën Lindore.

Nëse kërkesa të tilla do të bëheshin pjesë e një marrëveshjeje të ardhshme, ato mund të preknin edhe perspektivën euroatlantike të Kosovës.

“Kjo do t’i pengonte mundësitë e Kosovës për t’u anëtarësuar një ditë në NATO”, deklaron Shea.

Megjithatë, pengesat për Prishtinën ekzistojnë edhe aktualisht. Katër vende anëtare të NATO-s, Spanja, Greqia, Rumania dhe Sllovakia, nuk e njohin pavarësinë e Kosovës, ndërsa anëtarësimi kërkon konsensusin e të gjithë aleatëve.

Nga ana tjetër, propozimi amerikan thekson se asnjë shtet nuk duhet të ketë të drejtën e vetos mbi zgjedhjet e sigurisë dhe aleancat e një vendi tjetër.

Për rrjedhojë, ndalimi i zgjerimit të NATO-s mbetet një kërkesë e Rusisë dhe jo një qëndrim i shpallur i Uashingtonit.

A rrezikohet largimi i KFOR-it nga Kosova?

Ish-zyrtari i NATO-s vlerëson se misioni paqeruajtës në Kosovë nuk pritet të preket drejtpërdrejt nga ndryshimet e mundshme.

KFOR-i vepron në bazë të Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, të miratuar në vitin 1999 edhe me votën e Rusisë.

Sipas Shea, Moska e konsideron praninë e KFOR-it të rëndësishme për mbrojtjen e komunitetit serb në Kosovë.

Aktualisht, në misionin e NATO-s shërbejnë rreth 4.700 ushtarë nga 31 vende.

Megjithatë, Aleanca ka paralajmëruar mundësinë e një reduktimi gradual të trupave, në varësi të situatës së sigurisë.

Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, ka përmendur si objektiv një prani prej 3.000 deri në 3.500 ushtarësh.

NATO-ja ka theksuar se çdo reduktim do të varet nga kushtet në terren dhe se procesi mund të ndryshohet nëse situata e kërkon.

Çfarë do të ndodhë me ushtarët amerikanë?

Një tjetër pikë e ndjeshme është prania ushtarake e Shteteve të Bashkuara në Kosovë.

Nga mijëra ushtarë amerikanë që shërbenin pas luftës së vitit 1999, kontingjenti i sotëm është reduktuar në rreth 600 pjesëtarë.

Në qershor, Komanda Europiane e SHBA-së konfirmoi se kontributi amerikan në KFOR do të përshtatej gradualisht, sipas planeve të NATO-s dhe vlerësimeve të sigurisë.

Ndërkohë, më 12 tetor, Garda Kombëtare e Floridës ia dorëzoi komandën e KFOR-it për Rajonin Lindor njësive aktive të ushtrisë amerikane në kampin Bondsteel.

Ky ndryshim përbën një riorganizim të forcave dhe nuk është shoqëruar me njoftim për tërheqje nga Kosova.

Megjithatë, Jamie Shea paralajmëron se kërkesat ruse për reduktimin e pranisë amerikane në Europë mund të ndikojnë edhe në marrëdhëniet e sigurisë mes Prishtinës dhe Uashingtonit.

“Një masë e tillë mund të ndikojë në Kosovë, e cila ka kultivuar gjithmonë marrëdhënie të ngushta të sigurisë me SHBA-në”, shprehet ai.

Europa mund të marrë më shumë përgjegjësi për Kosovën

Ndërsa Uashingtoni po rishikon angazhimet e tij ushtarake në Europë, vendet europiane kërkojnë një rol më të madh në vendimmarrjen për sigurinë e kontinentit.

Shefja e diplomacisë së Bashkimit Europian, Kaja Kallas, ka theksuar se Rusia nuk mund të ketë të drejtë vetoje mbi sigurinë europiane dhe se BE-ja duhet të marrë pjesë në negociatat për Ukrainën.

Edhe ministri i Jashtëm francez, Jean-Noël Barrot, ka konfirmuar përfshirjen e përfaqësuesve europianë në diskutimet e planifikuara në Abu Dabi.

Për Jamie Shea, Kosova duhet të përgatitet për një realitet ku vendet europiane marrin më shumë përgjegjësi për sigurinë e Ballkanit Perëndimor.

Ai vlerëson se Prishtina duhet të forcojë marrëdhëniet me partnerët europianë dhe Bashkimin Europian, pa u mbështetur së tepërmi te Shtetet e Bashkuara.

Për momentin, plani amerikan mbetet në fazën e diskutimeve. Nuk ka asnjë vendim për ndryshimin e mandatit të KFOR-it, për largimin e forcave amerikane nga Kosova apo për kufizimin e zgjerimit të NATO-s.

Por negociatat e ardhshme mund të përcaktojnë jo vetëm të ardhmen e Ukrainës, por edhe ekuilibrat e sigurisë në Europë dhe Ballkan.

Burimi: Radio Evropa e Lirë, Valona Tela, 9 nëntor 2026.