Çdo 28 qershor, mijëra serbë mblidhen në Gazimestan për të shënuar Vidovdanin, ditën që përkujton Betejën e Kosovës të vitit 1389. Për shqiptarët, kjo ngjarje ka një lexim krejt tjetër nga ai që ka ndërtuar historiografia serbe.
Historianët shqiptarë theksojnë se Beteja e Kosovës nuk ishte një luftë vetëm e serbëve kundër Perandorisë Osmane, por një koalicion i gjerë ballkanik, ku morën pjesë edhe princër dhe mijëra luftëtarë arbërorë.
Sipas studiuesve si Kristo Frashëri dhe Gjon Muzaka, në këtë betejë luftuan Gjergj II Balsha, Teodor II Muzaka, Gjon Kastrioti dhe prijës të tjerë shqiptarë. Vetë Teodor Muzaka ra në fushën e betejës së bashku me mijëra luftëtarë arbër.
Një disfatë që ndryshoi Ballkanin
Beteja e zhvilluar më 28 qershor 1389 përfundoi pa një fitues të qartë në planin ushtarak, pasi u vranë si Sulltan Murati I, ashtu edhe Princi Lazar. Megjithatë, në planin strategjik, Perandoria Osmane arriti të siguronte epërsinë dhe në dekadat që pasuan pushtoi pjesën më të madhe të Ballkanit.
Për shqiptarët, kjo betejë konsiderohet një tragjedi e përbashkët ballkanike, sepse hapi rrugën për afro pesë shekuj sundim osman.
Heroi që mbetet objekt debati
Një nga figurat më të debatueshme të betejës është luftëtari që vrau Sulltan Muratin.
Në traditën serbe ai njihet si Millosh Obiliç, ndërsa një pjesë e historianëve shqiptarë, duke iu referuar kronikave të hershme dhe veprës së Gjon Muzakës, e identifikojnë si Milosh (Mirash) Kopilin, një fisnik arbëror nga Drenica.
Ky debat vazhdon edhe sot dhe nuk ka një konsensus të plotë mes historianëve ndërkombëtarë.
Si u krijua miti serb i Vidovdanit?
Sipas studiuesve, me kalimin e shekujve Beteja e Kosovës u shndërrua në themelin e identitetit kombëtar serb. Humbja ushtarake u interpretua si një sakrificë e shenjtë, ndërsa Princi Lazar u kthye në figurë martire.
Ky mit u përdor vazhdimisht nga politika serbe, veçanërisht në shekullin XX. Kulmi ishte 28 qershori 1989, kur Sllobodan Millosheviq mbajti fjalimin famëkeq në Gazimestan, një moment që shumë historianë e konsiderojnë si paraprirës të konflikteve që çuan në shpërbërjen e Jugosllavisë.
Pse Vidovdani mbetet i debatueshëm?
Ndërsa për serbët Vidovdani është simbol i sakrificës kombëtare, për shumë shqiptarë ai shihet si përvetësim i një beteje ku morën pjesë shumë popuj të Ballkanit, përfshirë shqiptarët, dhe si një mit politik që ka shërbyer për të justifikuar pretendime mbi Kosovën.
Pikërisht për këtë arsye, çdo përvjetor i Vidovdanit shoqërohet me masa të larta sigurie në Kosovë, ndërsa autoritetet monitorojnë nga afër përdorimin e simboleve dhe sloganet që mund të nxisin tensione ndëretnike.
