Një ditë kanë një shtëpi, një divan ku flenë dhe dikë që u mbush tasin me ushqim. Të nesërmen mund të përfundojnë në anë të një rruge. Vera dhe nisja e pushimeve vazhdojnë të shoqërohen me një fenomen shqetësues në Europë: braktisjen e qenve dhe maceve nga njerëzit që deri pak më parë i mbanin si pjesë të familjes.
Rasti i Portugalisë tregon përmasat e fenomenit. Vetëm gjatë periudhës 2024–gjysmës së parë të vitit 2026, autoritetet portugeze kanë regjistruar më shumë se 2,400 vepra penale të lidhura me kafshët, ndërsa 28 persona janë arrestuar.
Sipas Gardës Kombëtare Republikane të Portugalisë, korriku dhe gushti janë muajt kur braktisja bëhet veçanërisht problematike. 142 raste, ose 38.1% e totalit vjetor të evidentuar, janë regjistruar gjatë këtyre dy muajve, fenomen që lidhet edhe me largimin e njerëzve për pushime.
Në prag të Ditës Ndërkombëtare të Kafshëve të Braktisura, që shënohet më 15 gusht, organizatat e mbrojtjes së kafshëve paralajmërojnë se problemi nuk është vetëm ligjor, por edhe kulturor.
“Në vendin tonë braktisja është normalizuar”, thotë Sandra Duarte Cardoso, veterinere dhe presidente e organizatës SOS Animal.
Ajo tregon se organizata merr vazhdimisht mesazhe nga njerëz që kërkojnë t’u marrin kafshët dhe madje kërcënojnë se do t’i braktisin nëse shoqata nuk i pranon.
“Njeriu vazhdon ta shohë kafshën si një pronë, si një objekt që është i dobishëm deri në një moment të caktuar dhe më pas mendon se ka të drejtë ta heqë qafe”, shprehet Cardoso.
Historia e Ziros është një prej shembujve. Ai kishte jetuar në një shtëpi me pronarin e tij të moshuar, por pas vdekjes së këtij të fundit përfundoi në rrugët e Setúbalit. Qeni u përplas nga një automjet dhe u dhunua, duke pësuar dëmtime të rënda në gojë. Sot ndodhet në SOS Animal dhe pret të adoptohet.
Një histori të ngjashme pati edhe Mike. Pas vdekjes së pronares, familjarët nuk morën përsipër kujdesin ndaj tij. Qeni vuante nga një sëmundje e zemrës dhe qëndroi në strehën e organizatës deri në fund të jetës.
Në Portugali braktisja e kafshëve është vepër penale që prej vitit 2014 dhe mund të dënohet me burg deri në gjashtë muaj ose me gjobë. Megjithatë, organizatat thonë se identifikimi dhe ndëshkimi i personave përgjegjës mbetet i vështirë.
Pse njerëzit i braktisin kafshët?
Një studim i publikuar në “Journal of Applied Animal Welfare Science” ka identifikuar disa prej arsyeve më të shpeshta: mungesën e kohës për t’u kujdesur për kafshën, sëmundjet, mungesën e hapësirës në banesë, sjelljen agresive dhe dëmtimin e objekteve në shtëpi.
Një tjetër faktor është kostoja.
Sipas të dhënave të Eurostat, çmimet e kujdesit veterinar dhe shërbimeve të lidhura me të janë rritur me afro 37% në Bashkimin Europian gjatë dekadës së fundit. Organizatat paralajmërojnë se disa familje arrijnë në pikën kur nuk përballojnë dot trajtimin e kafshës së tyre.
Pandemia solli gjithashtu një fenomen tjetër. Gjatë izolimeve pati një rritje të ndjeshme të birësimeve, pasi njerëzit kalonin më shumë kohë në shtëpi. Me rikthimin në punë dhe rutinën e mëparshme, shumë prej kafshëve të marra gjatë Covid-it iu kthyen strehave.
SOS Animal kërkon një strategji kombëtare më të fortë dhe masa parandaluese, përfshirë sterilizimin e qenve dhe maceve, të shoqëruar me ndihmë financiare për pronarët që nuk mund ta përballojnë koston.
Në disa vende europiane tashmë ekzistojnë masa të ngjashme. Belgjika, Spanja, Austria dhe Gjermania kanë rregulla për sterilizimin e maceve, megjithëse mënyra e zbatimit ndryshon nga një vend në tjetrin.
Mesazhi i organizatave mbetet i thjeshtë: adoptimi i një kafshe nuk është një vendim vetëm për ditët kur kemi kohë, para apo dëshirë. Është një përgjegjësi që zgjat gjithë jetën e saj.
