
Vendimi është pasojë e një rregulloreje të miratuar në vitin 2025 nga Ministria e Kulturës, e drejtuar atëherë nga Hajrulla Çeku, e cila përcakton që çmimet vjetore të artit dhe kulturës të mos mbajnë më emrat e personaliteteve të shquara.
Ndërkohë, në Beograd, Kinoteka Jugosllave ka inauguruar një ekspozitë të përhershme kushtuar Bekim Fehmiut, në kuadër të 90-vjetorit të lindjes së tij. Ekspozita shoqërohet me aktivitete dhe shfaqje filmash, ndërsa Festivali i Filmit Autorial në Serbi ka themeluar çmimin “Bekim Fehmiu” për aktorin më të mirë.
Çmimi i ri do të ndahet për herë të parë në përfundim të festivalit, ndërsa për fituesin do të vendosë Uliks Fehmiu, djali i aktorit të madh.
Në Kosovë, çmimi kombëtar për vepër jetësore “Bekim Fehmiu” ishte ndarë për herë të parë në vitin 2013, kur u nderua pas vdekjes aktori Faruk Begolli. Më pas, ai u kthye në një nga vlerësimet më të rëndësishme për kontributin në kinematografinë kosovare.
Por ndryshimet e fundit nuk kanë prekur vetëm emrin e Fehmiut.
Nga çmimet shtetërore janë hequr edhe emrat e figurave të njohura të kulturës shqiptare, mes tyre Katarina Josipi, Azem Shkreli, Anton Pashku, Ali Podrimja, Ibrahim Rugova, Vehbi Kikaj, Pjetër Bogdani dhe Niketë Dardani.
Vendimi ka shkaktuar reagime në komunitetin kulturor.
Milazim Salihu, mik i Bekim Fehmiut dhe familjes së tij, e ka cilësuar të papranueshme heqjen e emrave të personaliteteve nga çmimet kulturore.
“Nuk jemi aq të varfër sa të mos mund t’i nderojmë aktorët, regjisorët dhe shkrimtarët që kanë lënë gjurmë”, është shprehur ai.
Edhe dramaturgu Jeton Neziraj e ka cilësuar vendimin si një shenjë papjekurie institucionale, duke theksuar se Bekim Fehmiu është një figurë që duhet nderuar në Kosovë, Shqipëri, Serbi dhe kudo ku vlerësohet arti.
Por kontrasti bëhet edhe më i madh kur kujtohen premtimet e qeverisë së Albin Kurtit.
Në qershor të vitit 2021, gjatë ceremonisë për 85-vjetorin e lindjes së aktorit, kryeministri Kurti dhe drejtuesit e institucioneve kulturore premtuan një program shtetëror të përhershëm për ruajtjen dhe promovimin e trashëgimisë së Bekim Fehmiut.
Një grup punues propozoi krijimin e Kinotekës së Kosovës me emrin e aktorit, ngritjen e një pavijoni të posaçëm, organizimin e një festivali ndërkombëtar studentor të filmit dhe teatrit, përkthimin e veprave autobiografike dhe krijimin e një fondacioni për mbështetjen e studentëve të artit.
Pesë vjet më vonë, sipas raportimit të KOHA-s, këto propozime vazhdojnë të mbeten të parealizuara.
Madje, çmimet vjetore të kulturës, që sipas rregullores së re duhej të ndaheshin më 10 qershor, ende nuk janë shpallur, megjithëse kanë kaluar më shumë se pesë muaj nga afati.
Gazeta KOHA raporton gjithashtu se Ministria e Kulturës nuk i është përgjigjur prej 232 ditësh kërkesës për shpjegime lidhur me heqjen e emrave të personaliteteve nga çmimet.
Përtej debatit administrativ, zhvillimi ngre një çështje të rëndësishme për mënyrën se si Kosova e trajton trashëgiminë e saj kulturore.
Bekim Fehmiu, i lindur në vitin 1936 dhe i ndarë nga jeta në vitin 2010, ishte një nga aktorët shqiptarë më të njohur ndërkombëtarisht. Ai la gjurmë në kinematografinë europiane dhe botërore, ndërsa lidhjen me vendlindjen e dëshmoi edhe përmes amanetit që hiri i tij të shpërndahej në Lumbardhin e Prizrenit.
Sot, ndërsa Serbia po investon në promovimin institucional të figurës së tij, Kosova ka hequr emrin e aktorit nga një prej çmimeve më të rëndësishme të kinematografisë.
Një vendim që, pavarësisht arsyetimit administrativ, ka hapur debatin nëse institucionet kosovare po bëjnë mjaftueshëm për të ruajtur kujtesën dhe për të nderuar personalitetet që e përfaqësuan kulturën shqiptare në botë.



