Një incident i pazakontë ka ngritur shqetësime për sigurinë e fluturimeve në Evropë. Rreth 80 avionë pasagjerësh dhe privatë kanë regjistruar probleme me navigimin satelitor gjatë një periudhe prej vetëm 19 minutash, ndërsa ekspertët dyshojnë se sinjalet GPS mund të jenë bllokuar qëllimisht nga një burim i jashtëm.
Ngjarja ndodhi më 9 nëntor, nga ora 18:08 deri në 18:27, sipas orës italiane, në një zonë të gjerë që përfshinte Holandën, pjesën jugore të Detit të Veriut, lindjen e Anglisë dhe veriperëndimin e Gjermanisë.
Sipas gazetës italiane Il Messaggero, anomalia u evidentua fillimisht nga platforma e specializuar GPSWise.aero dhe më pas u analizua nga ekspertë të monitorimit të trafikut ajror.
Çfarë ndodhi me avionët?
Të dhënat e fluturimeve tregojnë se dhjetëra avionë raportuan njëkohësisht humbje ose përkeqësim të sinjalit të navigimit satelitor.
Platforma analitike Hexbird ka shqyrtuar incidentin dhe ka identifikuar një zonë të mundshme nga ku mund të ketë ardhur ndërhyrja, në Detin e Veriut, në veri të ishullit holandez Texel.
Fakti që problemet u shfaqën pothuajse në të njëjtën kohë në shumë avionë dhe në një hapësirë kaq të gjerë e bën të besueshme hipotezën e një ndërhyrjeje në frekuencat e navigimit.
Megjithatë, humbja e sinjalit GPS nuk nënkupton humbjen e kontrollit të avionit. Avionët modernë disponojnë sisteme alternative navigimi që mund të përdoren kur sinjali satelitor ndërpritet.
Dyshimet për një autokolonë anijesh ruse
Një zhvillim i ri ka shtuar pikëpyetjet mbi origjinën e incidentit.
Analisti i gjurmimit ajror dhe detar, i njohur në rrjetin Bluesky me emrin auonsson, ka ngritur dyshimin se ndërhyrja mund të ketë lidhje me një autokolonë ruse të përbërë nga tri anije transporti dhe një anije të mundshme ushtarake.
Sipas analizës së tij, grupi i anijeve ka kaluar pranë zonës së identifikuar si burim i mundshëm i ndërhyrjes, në një interval kohor të afërt me incidentin.
Edhe platforma e monitorimit detar VesselTracker ka raportuar lëvizjen e tri anijeve ruse, Lady R, Lady D dhe Maia 1, të cilat po udhëtonin nga rajoni i Baltikut drejt perëndimit, nën vëzhgimin e mjeteve detare evropiane.
Por lidhja e këtyre anijeve me ndërprerjen e GPS-it mbetet një hipotezë e analistëve. Nuk ka një konfirmim zyrtar që Rusia apo ndonjë prej mjeteve të saj detare të ketë shkaktuar incidentin.
Si mund të bllokohet GPS-i i një avioni?
Ekspertët dallojnë dy forma kryesore të ndërhyrjeve në navigimin satelitor.
E para quhet jamming dhe realizohet përmes sinjaleve radio që pengojnë marrësit GPS të komunikojnë normalisht me satelitët.
E dyta quhet spoofing, një teknikë që transmeton sinjale të rreme dhe mund ta bëjë sistemin të tregojë një pozicion të pasaktë të avionit.
Agjencia Evropiane e Sigurisë së Aviacionit, EASA, ka paralajmëruar se incidente të tilla janë shtuar ndjeshëm që nga viti 2022, veçanërisht në rajonet pranë konflikteve dhe zonave ushtarakisht të ndjeshme.
Në korrik 2026, agjencia përditësoi udhëzimet e sigurisë për kompanitë ajrore dhe kontrollorët e trafikut, duke kërkuar masa shtesë për përballimin e ndërhyrjeve në sistemet satelitore.
A ishin në rrezik pasagjerët?
Deri tani, nga informacionet e publikuara për incidentin e 9 nëntorit, nuk rezulton të jetë konfirmuar ndonjë aksident apo humbje kontrolli e avionëve.
Megjithatë, ndërhyrjet në GPS përbëjnë shqetësim serioz për aviacionin, pasi mund të ndikojnë në saktësinë e pozicionimit, orientimin e ekuipazheve dhe procedurat e navigimit.
Incidenti në Detin e Veriut ngre një tjetër pyetje për autoritetet evropiane: nëse një burim i vetëm mund të ndikojë njëkohësisht në navigimin e dhjetëra avionëve, sa të mbrojtura janë korridoret ajrore nga ndërhyrjet elektronike?
Për momentin, origjina e sinjalit dhe përgjegjësia për incidentin mbeten të pakonfirmuara.
