Një akt vandalizmi është regjistruar në Lezhë, ku disa të rinj janë filmuar duke dëmtuar një instalacion monumental kushtuar At Gjergj Fishtës, një prej figurave më të mëdha të letërsisë shqiptare dhe një prej zërave më të fuqishëm kritikë ndaj padrejtësisë, servilizmit dhe abuzimit me pushtetin.
Në pamjet e publikuara, të rinjtë shihen duke hipur dhe kërcyer mbi monumentin në formën e një libri, duke shkaktuar dëmtime në strukturën e tij.
Ironia është se në shënjestër të vandalizmit ka përfunduar pikërisht monumenti i një shkrimtari që, me penën e tij, denoncoi përçarjen, korrupsionin moral, hipokrizinë politike dhe shpërdorimin e interesave kombëtare.
Kush ishte At Gjergj Fishta, poeti që nuk iu nënshtrua pushtetit?
At Gjergj Fishta (1871–1940) ishte poet, shkrimtar, klerik françeskan, publicist dhe një nga personalitetet më të rëndësishme të Rilindjes dhe të shtetformimit shqiptar.
Ai ishte një prej figurave të Kongresit të Manastirit të vitit 1908, ku u hodhën themelet e alfabetit të njësuar të gjuhës shqipe. Fishta ishte gjithashtu deputet dhe përfaqësues i Shqipërisë në veprimtari diplomatike.
Vepra e tij madhore, “Lahuta e Malcís”, është një epope e qëndresës, identitetit dhe lirisë kombëtare. Por Fishta nuk ishte vetëm poeti i atdheut dhe i heroizmit.
Në satirat e tij, veçanërisht në “Gomarin e Babatasit” dhe “Anzat e Parnasit”, ai goditi me ironi të pamëshirshme politikanët, burokratët, servilët dhe ata që e përdornin pushtetin për interesat e tyre.
Fishta ishte një zë kritik ndaj pushteteve dhe mendësive që, sipas tij, pengonin përparimin e Shqipërisë. Ai nuk ngurroi të vinte në lojë as elitën politike dhe as shoqërinë që pranonte të drejtohej nga njerëz të padenjë.
Antikomunist para se komunizmi të merrte pushtetin
Fishta vdiq në vitin 1940, katër vjet përpara vendosjes së regjimit komunist në Shqipëri. Ai nuk ishte, pra, disident i regjimit të Enver Hoxhës, por ishte kundërshtar ideologjik i bolshevizmit dhe komunizmit.
Pas vitit 1944, regjimi komunist e përjashtoi veprën e tij nga jeta zyrtare kulturore dhe arsimore. Për dekada, një nga autorët më të rëndësishëm të letërsisë shqipe u la jashtë teksteve shkollore dhe qarkullimit publik.
Kjo e bën edhe më domethënëse historinë e Fishtës: një poet që kundërshtoi ideologjitë totalitare dhe që, pas vdekjes, u ndëshkua nga një diktaturë për bindjet, veprën dhe identitetin e tij.
Vargje të shkruara një shekull më parë, por që flasin edhe për Shqipërinë e sotme
Forca e Fishtës qëndron te fakti se kritika e tij nuk mbeti e lidhur vetëm me politikanët e kohës.
Në satirat e tij gjen politikanin që premton dhe nuk mban fjalën, zyrtarin që mendon për privilegjet e veta, servilin që i përulet të fortit dhe shoqërinë që paguan çmimin e përçarjeve.
Janë tema që tingëllojnë aktuale edhe sot, kur Shqipëria përjeton protesta, përplasje me policinë, akuza politike dhe një debat të ashpër për marrëdhënien mes qytetarit dhe pushtetit.
Fishta ishte i ashpër me politikën, por e shihte Shqipërinë dhe trashëgiminë e saj si vlera që duheshin mbrojtur. Ai përdorte fjalën, satirën dhe argumentin për të goditur atë që e konsideronte të padrejtë.
Prandaj, dëmtimi i monumentit të tij në Lezhë mbart një paradoks të fortë: të rinjtë godasin simbolin e një autori që kishte bërë të rebeluarin ndaj padrejtësisë pjesë të letërsisë shqiptare.
Të kundërshtosh pushtetin është një e drejtë demokratike. Të shkatërrosh monumentin e një shkrimtari që kritikoi pushtetin është diçka krejt tjetër.
Dhe ndoshta pikërisht sot, kur zemërimi politik është rikthyer në rrugë, veprat e Fishtës meritojnë të lexohen më shumë se kurrë.
