Një datë e pazakontë po rikthehet në qendër të vëmendjes botërore: 13 nëntori 2026. Pikërisht kjo ditë ishte përcaktuar 66 vite më parë nga tre shkencëtarë si momenti kur njerëzimi mund të arrinte një pikë katastrofike për shkak të mbipopullimit të Tokës. Por çfarë fshihet pas parashikimit të botuar në një prej revistave më prestigjioze shkencore në botë?
Gjithçka nisi më 4 nëntor 1960, kur revista shkencore Science publikoi një studim me titullin provokues “Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026”, që në shqip përkthehet “Dita e Gjykimit: E premte, 13 nëntor 2026”.
Autorët e tij ishin shkencëtari Heinz von Foerster dhe dy bashkëpunëtorët e tij, Patricia M. Mora dhe Lawrence W. Amiot.
Studimi parashikonte se, nëse popullsia e botës do të vazhdonte të rritej me ritmin e vërejtur gjatë dy mijëvjeçarëve të mëparshëm, më 13 nëntor 2026 njerëzimi do të përballej me një situatë matematikisht të pamundur: popullsia do t’i afrohej pafundësisë.
Parashikimi që tronditi botën: Njerëzit do të shtypeshin nga mbipopullimi!
Në atë kohë, popullsia e Tokës po rritej me ritme jashtëzakonisht të shpejta.
Shkencëtarët analizuan të dhënat historike të rritjes demografike dhe ndërtuan një model matematikor sipas të cilit numri i njerëzve nuk po shtohej thjesht në mënyrë eksponenciale, por me një përshpejtim edhe më të madh.
Nëse kjo prirje do të vazhdonte pa ndryshuar, modeli i tyre arrinte në një pikë ku popullsia teorikisht shkonte drejt pafundësisë.
Autorët përdorën një formulim të fortë për të ilustruar rrezikun: pasardhësit tanë nuk do të vdisnin nga uria, por do të shtypeshin nga mbipopullimi.
Studimi shkaktoi reagime të shumta dhe u pasqyrua nga media të mëdha ndërkombëtare, përfshirë revistën *Time* dhe gazetën The New York Times.
Pse u zgjodh pikërisht e premtja, 13 nëntor 2026?
Data nuk ishte rezultat i ndonjë profecie fetare, astrologjike apo mistike.
Ajo doli nga përllogaritjet matematikore të modelit të ndërtuar nga shkencëtarët.
Megjithatë, përkimet me të premten e datës 13, një ditë që në shumë kultura konsiderohet ogurzezë, i dhanë studimit një vëmendje të jashtëzakonshme.
Për vite me radhë, përfundimet e tij u diskutuan në qarqet shkencore, ndërsa modeli u përdor edhe në debate mbi kontrollin e rritjes së popullsisë.
Çfarë ndryshoi? Shkencëtarët shpjegojnë pse parashikimi nuk do të realizohet
Sot, 66 vite pas publikimit të studimit, të dhënat demografike tregojnë se modeli matematikor i vitit 1960 nuk është më i vlefshëm për të parashikuar popullsinë botërore.
Arsyeja kryesore është rënia e ndjeshme e lindshmërisë në shumë vende.
Sipas një analize të publikuar në tetor 2026 nga The Conversation dhe të ribotuar nga ScienceDaily, parashikimet e vitit 1960 rezultuan relativisht të sakta për disa dekada, por filluan të devijonin dukshëm nga realiteti rreth vitit 1993.
Ndryshimet sociale, ekonomike, arsimore dhe përhapja e planifikimit familjar kanë ndikuar në uljen e numrit mesatar të lindjeve.
Sot, niveli global i lindshmërisë është dukshëm më i ulët sesa në vitin 1960.
OKB zbulon kur mund të ndalet rritja e popullsisë botërore
Sipas projeksioneve të Kombeve të Bashkuara, popullsia e Tokës pritet të vazhdojë të rritet edhe për disa dekada, por jo në mënyrën e parashikuar nga modeli i vitit 1960.
OKB vlerëson se popullsia botërore, e cila në vitin 2024 ishte rreth 8.2 miliardë banorë, mund të arrijë kulmin prej rreth 10.3 miliardësh në mesin e viteve 2080.
Pas kësaj periudhe parashikohet një rënie graduale.
Kjo do të thotë se, në vend të një shpërthimi të pakontrolluar demografik drejt pafundësisë, njerëzimi po përballet me një realitet krejt tjetër: plakjen e popullsisë dhe uljen e lindjeve në shumë vende.
A duhet të kemi frikë nga 13 nëntori?
Jo. Nuk ekziston asnjë provë shkencore që më 13 nëntor 2026 do të ndodhë një katastrofë globale për shkak të mbipopullimit.
Parashikimi i vitit 1960 ishte rezultat i një modeli teorik, i cili supozonte se ritmet historike të rritjes së popullsisë do të vazhdonin pa ndryshime.
Vetë karakteri provokues i titullit synonte të tërhiqte vëmendjen mbi një problem real të epokës: rritjen e shpejtë të popullsisë dhe pasojat e saj.
Pra, e premtja e 13 nëntorit 2026 pritet të jetë një ditë si gjithë të tjerat. Por historia e këtij studimi mbetet një nga shembujt më interesantë të mënyrës se si edhe parashikimet shkencore të mbështetura në matematikë mund të ndryshojnë kur ndryshon sjellja njerëzore.
