Banka Botërore ka ngritur shqetësime serioze për mënyrën se si funksionon punësimi në administratën publike në Shqipëri, duke theksuar se procesi i rekrutimit shpesh nuk bazohet në meritë dhe standarde të unifikuara.
Në Raportin e Zhvillimit Global 2025, institucioni financiar ndërkombëtar e rendit Shqipërinë mes vendeve ku praktikat e rekrutimit në sektorin publik janë të fragmentuara, duke bërë që shanset për t’u punësuar të varen më shumë nga institucioni ku aplikon një kandidat sesa nga një sistem kombëtar i standardizuar.
Meritokracia vetëm në gjysmën e rasteve
Sipas raportit, vetëm rreth 50% e nëpunësve në Shqipëri rekrutohen përmes një procesi të dokumentuar meritokracie, që përfshin teste ose procedura konkurruese me shkrim.
Megjithatë, diferencat mes institucioneve janë shumë të mëdha:
- në disa institucione përdorimi i provimeve me shkrim është rreth 20%,
- ndërsa në institucione të tjera arrin mbi 70%.
Kjo pabarazi, sipas Bankës Botërore, tregon se punësimi në administratën shqiptare nuk udhëhiqet nga një standard i përbashkët kombëtar, por nga rregullat e brendshme të çdo institucioni.
Rreziqet për qeverisjen
Sipas analizës së raportit, ky fragmentim i praktikave mund të sjellë rreziqe serioze për qeverisjen dhe efikasitetin e administratës publike.
Banka Botërore rekomandon që qeveritë të fokusohen jo vetëm te procedurat burokratike, por edhe te mekanizmat që realisht identifikojnë dhe tërheqin talentet në administratë.
Në Shqipëri, sipas raportit, sistemi duket se lëkundet mes dy ekstremeve:
- mungesës së standardeve të qarta të rekrutimit
- ose procedurave tepër të ndërlikuara që dekurajojnë hyrjen e talenteve të reja në sektorin publik.
Autonomia mund të rrisë efikasitetin
Raporti sjell edhe shembuj nga vende të tjera, si Pakistani dhe Gana, ku rritja e autonomisë për nëpunësit publikë në vendimmarrje ka ulur vonesat administrative dhe madje ka reduktuar kostot e prokurimeve me rreth 9%.
Sipas Bankës Botërore, për Shqipërinë kjo do të thotë se fuqizimi i gjykimit profesional të nëpunësve mund të jetë më efektiv sesa shtimi i rregullave burokratike që shpesh anashkalohen.
Raporti thekson se standardet nuk janë të dobishme në vetvete nëse nuk prodhojnë rezultate konkrete, duke sugjeruar që Shqipëria të ndjekë modele graduale reformash, si ai i Vietnamit, që aplikoi standardet ndërkombëtare në faza dhe jo menjëherë.
