Dy ushtare izraelite u detyruan të shpëtoheshin nga policia pasi u ndoqën nga një turmë burrash ultra-ortodoksë në qytetin Bnei Brak të Izraelit. Pamjet tregojnë momentin kur ato vrapojnë nëpër rrugë ndërsa policia krijon një kordon sigurie. Mbi 20 persona u arrestuan, ndërsa kryeministri Benjamin Netanyahu e cilësoi incidentin “të papranueshëm”.
Autoritetet besojnë se ushtaret u keqkuptuan si pjesë e një ekipi që shpërndante urdhra rekrutimi për ushtrinë Israel Defense Forces (IDF), çka ndezi reagimin e turmës.
Pse ndodhi? Kriza e vjetër që po shpërthen sërish
Ngjarja nuk është thjesht një incident rruge, por pasojë e një konflikti të gjatë social dhe politik në Izrael.
1. Përjashtimi historik nga ushtria
Shërbimi ushtarak është i detyrueshëm për shumicën e qytetarëve hebrenj mbi 18 vjeç (rreth 32 muaj për burrat dhe 24 për gratë). Për dekada, studentët e shkollave fetare – yeshiva – janë përjashtuar për të vazhduar studimet religjioze. Kjo ka krijuar ndjesinë e pabarazisë tek pjesa tjetër e shoqërisë që mban barrën e sigurisë kombëtare.
2. Lufta dhe nevoja për më shumë ushtarë
Pas sulmeve të Sulmet e Hamasit më 7 tetor 2023, presioni për të zgjeruar bazën e rekrutimit është rritur ndjeshëm. Ushtria kërkon më shumë personel, ndërsa një pjesë e opinionit publik kërkon që edhe ultra-ortodoksët të kontribuojnë.
3. Frika për identitetin fetar
Shumë rabinë dhe liderë komuniteti besojnë se shërbimi ushtarak mund të rrezikojë stilin e jetesës fetare. Kontakti me shoqërinë sekulare, rregullat e ushtrisë dhe përzierja gjinore shihen si kërcënim për traditën.
4. Protesta masive dhe radikalizim
Dhjetëra mijëra ultra-ortodoksë kanë dalë në protesta, duke bllokuar rrugë dhe kryqëzime. Në këtë klimë të tensionuar, çdo dyshim për rekrutim shihet si provokim – gjë që shpjegon reagimin agresiv ndaj ushtareve.
5. Përçarje brenda vetë komunitetit fetar
Interesant është fakti se disa institucione fetare po pranojnë një model të ri: studim fetar i kombinuar me shërbim ushtarak. Kjo tregon se komuniteti nuk është homogjen dhe se debati po evoluon.
6. Pasojë e krizës politike
Çështja e rekrutimit është kthyer në një nga temat më përçarëse të politikës izraelite dhe lidhet me paqëndrueshmërinë e qeverive në vitet e fundit. Balancimi mes shtetit laik dhe ndikimit fetar mbetet një sfidë strukturore.
Kush janë Haredim? Grupi fetar në qendër të tensioneve për rekrutimin në Izrael
Haredi Judaism është një degë e judaizmit ortodoks e njohur për interpretimin shumë strikt të ligjit hebraik (halakha) dhe për ruajtjen e traditave pa kompromis me modernitetin. Anëtarët e saj shpesh quhen “ultra-ortodoksë”, megjithëse shumë prej tyre e konsiderojnë këtë term të pasaktë dhe preferojnë “Haredi” ose “rreptësisht ortodoksë”.
Çfarë i dallon nga hebrenjtë e tjerë?
- E shohin veten si ruajtësit më autentikë të ligjit dhe traditës fetare.
- Shpesh mbajnë distancë nga shoqëria laike për të mbrojtur stilin e jetesës religjioze.
- Kanë norma të forta komunitare për edukimin, familjen dhe jetën sociale.
- Në disa komunitete, studimi fetar konsiderohet detyrë kryesore, madje më prioritare se karriera profesionale.
Megjithatë, jo të gjithë janë të izoluar: disa grupe inkurajojnë biznesin, studimet apo afrimin me hebrenjtë më pak praktikues.
Pse janë shpesh në debat me shtetin izraelit?
1. Përjashtimi nga ushtria
Në Izrael, shërbimi ushtarak është i detyrueshëm për shumicën e qytetarëve hebrenj, por për dekada shumë studentë Haredi janë përjashtuar për të vazhduar studimet fetare. Kjo ka krijuar debat mbi barazinë e detyrimeve qytetare.
2. Frika për humbjen e identitetit
Shumë liderë fetarë besojnë se jeta ushtarake – e përzier me kulturën sekulare – mund të dëmtojë disiplinën religjioze dhe mënyrën tradicionale të jetesës.
3. Përplasja mes traditës dhe shtetit modern
Disa studiues e shohin vetë lindjen e Haredizmit si reagim ndaj sekularizimit, reformave fetare dhe lëvizjeve kombëtare hebraike. Konflikti i sotëm është, në thelb, vazhdim i këtij tensioni historik.
Sa i madh është ky komunitet?
- Rreth 2.1 milionë Haredim në botë (afërsisht 14% e popullsisë hebraike).
- Përqendrimet kryesore: Izraeli, Amerika e Veriut dhe Europa Perëndimore.
- Popullsia po rritet me shpejtësi për shkak të lindshmërisë së lartë dhe komuniteteve shumë të reja në moshë.
Në Izrael
- Përbëjnë mbi 14% të popullsisë dhe po rriten rreth 4% çdo vit.
- Parashikohet që deri në mesin e shekullit një pjesë shumë e madhe e fëmijëve në vend të vijë nga ky komunitet.
Pse kanë kaq shumë ndikim?
Rritja demografike dhe pesha politike e partive fetare i kanë kthyer Haredim në faktor vendimtar në koalicionet qeveritare. Kjo do të thotë se debatet mbi ushtrinë, arsimin apo rolin e fesë nuk janë vetëm çështje sociale – por edhe kriza të mundshme politike.
Haredim përfaqësojnë një model shoqërie që vendos traditën fetare mbi integrimin modern. Pikërisht kjo filozofi i vendos shpesh në përplasje me kërkesat e një shteti që kërkon detyrime të barabarta për të gjithë qytetarët.
